تولکاتا · و آزاده ایشان را از آن سو میشناسد که باختر نمیشناسد
پیشگفتار. باختر از دیوان دشمنی میشناسد و بس. ما از ایشان همسایه و بازرگان و فرستاده میشناسیم، و این صفحه از همین روی با صفحههای شمالی نمیخواند. هر دو درستاند و از یک قوم سخن میگویند.
یک. در پیکر
کسی به آنچه افسانههای دایگان دیو میخوانند نیندیشد. در ایشان نه سنگی هست، نه کندی، و نه بیریختی. آفریدگانیاند راستقامت، سختعضله و تمامسخنگو.
| قامت | هفت پا به میانگین؛ فراخشانه، سینهفراخ، کلفتاندام |
| پوست | سرخ — از شنگرفی تا آجری، و در برخی تبارها ارغوانیِ تیره، یا چنان تیره که بنفش مینماید |
| گوش | تا اندازهای بزرگ و نوکتیز |
| گرازدندان | دو دندانِ کوچک، راست از آروارهی زیرین — در همه، نه در برخی |
جگر بسیار بزرگ است، به سببِ خورشی که نزدیک همه گوشت است؛ خام و گندیده و آبِ بد را بیآزار میپذیرند.
دو. آنچه در گانتومبا هست
در گانتومبا، در جنوبِ کارا، فاکال با تاندی نشستهاند، و آنجا تمدنی است: شاهِ شاهان، درباری تمام، موبدِ بزرگ، خدایی نگاهبان، صیغهای برای دعا، و طبقاتِ موبدان و ارتشتاران و برزگران.
ما با ایشان بازرگانی میکنیم. کتاب دارند، خط دارند، و سفیر میفرستند؛ و دبیرخانهٔ ما نامههای ایشان را نگاه میدارد، که در هیچ کتابخانهٔ باختری یکی از آنها نیست.
و شمال هرگز رنجِ شناختنِ خطِّ ایشان را بر خود هموار نکرده است. سراسرِ نوشتهٔ باختر دربارهٔ دیوان، از جنگلِ توکانیاست و از جنگ؛ و آن جنگل را هم ندیدهاند، بل از دستِ دوم گرفتهاند.
سه. و ناسازگاری
اینها همان آفریدگاناند. همان قوم، همان سرخی، همان دندانها.
هر که گزارشهای خاوری را بخواند، از دشمنی جنگلی بیدولت میخواند؛ هر که گزارشهای ما و پاواسیان را بخواند، از شاهنشاهی کهن با فرستاده و ادبیات میخواند. و هیچیک باور نمیکند که آن دیگری از دیوان سخن میگوید.
این یکی از آن چیزهاست که آزاده میداند و نمیگوید، زیرا گفتنش سودی ندارد: شمال بر سرِ نیمی از یک قوم میجنگد و گمان میبرد تمامِ آن را میشناسد.
چهار. و اینکه گویا همهجا بودند
میگویند که سراسرِ قاره از آنِ ایشان بوده پیش از آنکه آدمی در آن نشسته باشد، و آنچه امروز قلمروِ ایشان است بازماندهای است. این سخن در تواریخِ آدمیان است، در آدرانالِ کوتولگان، و در روایتِ خودِ ایشان — سه گواه که از هم ننوشتهاند.
کس نمیتواند اثبات کند. کس هم رد نکرده است.
پنج. آنچه کلیسای باختر میگوید
فرزندانِ بیابان: جهان را بهپایانرسیده میدانند و رامکردنش را نمیخواهند. این راست است و هیچچیز را توضیح نمیدهد — و بهویژه توضیح نمیدهد که چرا نیمی از این قوم دربار و طبقات نگاه میدارد. موبدیِ ما این را پرسیده و پاسخی نیافته است، که بهتر از نپرسیدن است.
شش. آنچه هنوز نوشته نشده
- شاهِ شاهانِ گانتومبا نام دارد و کیسرِ شمالی ندارد — نه نام، نه تخت، نه لقب. بزرگترین تَرَکِ این صفحه.
- نامههای فاکال را کسی نقل نمیکند، و کسی باید بخواند.
- سْوِلِکِبا نامی قراردادی است، و افزون بر آن واژهای تولکاتایی نیست، اوزدایی است. نگاه کنید به Tulkata Names §VII.