Hyn’ral · سنگزادگان · در بازارهای اسفران استادانِ تنها
پیشگفتار. در آزاده هیچ شهرِ کوتولهای نیست و هرگز نبوده است. با اینهمه در هر بازارِ بزرگِ ما یکی از ایشان هست، و این صفحه از همان تناقض برمیخیزد.
یک. مردمی گردآمده، و کسانی تنها
کوتولهگان قومی شمالیاند در سرآغاز، و بیشینهٔ ایشان هنوز در شمال است. هر نشستِ باارزشی در رشتهای شمالی است: هالدوراک در شمالِ دور، هالتلان در استانفل، هالوران میانِ سارکریا و فیرتلندِ کوچک، اوبیلن در کوههای اورتان. پادشاهیِ کوتولهایِ جنوبی نیست و نبوده است.
و تنها، همهجا سفر میکنند. در هر راه، هر بندر، هر بازاری از آنکورا تا مرزهای ما یکی از ایشان دیده میشود — نزدیک به همیشه تنها یا دوتایی، و نزدیک به هرگز بهصورتِ اجتماع. قوم گردآمده است و کسانش نیستند، و این درست وارونهٔ سازمانِ تالداران است. یک کوتوله هزار فرسنگ دور از کوهی کوتولهای شایانِ شگفتی نیست؛ دیهی کوتولهای هزار فرسنگ دورتر هستی ندارد.
برای ما این تنها نکتهٔ کاربردیِ صفحه است: کوتولهای که آزاده میشناسد، همواره دور از خانه است. پس آنچه ما از این قوم میدانیم، از کسانی آموختهایم که خود از قومِ خویش بریدهاند.
دو. در پیکر
| بلندی و ساخت | کوتاه، پهن، سنگینساخت |
| دو جنس | تفاوت اندک: هر دو ستبر، هر دو پرمو، هر دو ریشدار |
| استثنا | در اجتماعاتی که چند نسل میانِ آدمیان زیستهاند، زنان بیشتر میتراشند تا با زیباییِ آدمی بسازند |
| عمر | دویست سال در آسودگی — دو برابرِ آدمی و بیشتر |
| زمستان | برخی سنگین میشوند تا نیمخوابی؛ خویِ جانداری شمالی |
خِرَدشان به میانگین از آدمی برتر است و نزدیک به یکسر در پیشه و مهندسی و معماری خرج میشود. جادوگرانِ بدیاند، و علتش میانِ خودشان نیز مورد مجادله است.
پوستِ سخت. تابِ تن یکبیستم افزون.
کاسهٔ کلفت. از کمبودِ دهشِ جادویی یا از خویِ ریشهدارِ اندیشهٔ راست: کوتوله راستیِ ناخوش را بهدشواری میپذیرد. بیشتر مایهٔ دشواری است. همان نیز علتِ آن است که کوتوله میتواند به چیزی از اَختَری بنگرد و تنها دلآزرده بازگردد: کاستیِ خِرَد یکچهارم کمتر.
پایهها. نیرو ۱۲ · شکیبایی ۱۱ · تابِ تن ۱۳ · چُستی ۷ · فرزانگی ۱۱ · خِرَد ۱۲ · روان ۱۱ · دریافت ۹ · مِهر ۱۱.
سه. دفترهای ایشان، و خاموشیِ آن دفترها
زمان را به عصر میشمارند و از عصرِ دوم ادرانال را نگاه داشتهاند، یعنی دفترهای تاریخ. یک ادران از یک جا، یک کس، یک چیز یا یک اندیشه سخن میگوید. بر همه ادران اِم ورابغ ایستاده است، تاریخِ همهٔ جهان، که دفترِ کوتولهای تنها بخشی از آن است.
از همین روی ایشان را درستترین سرچشمهٔ تاریخِ جهانِ کهن میشمارند.
و اینجا دشواریای است که کسی آشکارا نمیگوید. ادرانال بیشتر در هالدوراک نگاه داشته میشد، و هالدوراک بیش از دو هزار سال است که سخنی نگفته. درستترین تاریخنگارانِ جهان دو هزار سال پیش، در زادگاهِ خویش، از نوشتن بازماندند، و همهٔ قومهای دیگر هنوز از ایشان نقل میکنند. پس گاهشمارِ پذیرفتهٔ جهانِ کهن بر بایگانیای ایستاده است که هم بهترینِ موجود است و هم دو هزاره عقب.
چهار. چرا اسفران ایشان را گرامی میدارد
به یک دلیلِ روشن: کوتوله راست میگوید و سندِ کار میدهد. قناتی که کوتولهای بازبینی کرده باشد، در بغاد به بهای بیشتری میرسد؛ و دیوانِ آب در اسفران از دیرباز استادِ کوتولهای را بر گواهیِ ده آدمی برمیگزیند.
و نکتهٔ دوم، که کمتر گفته میشود: کوتولهگان از آتشِ شمال نمیترسند. کلیسای باختر کَرپانِ ما را میسوزاند و کارِ کاراکاها را جادوی پلید مینامد؛ کوتوله در این دعوی هیچ سودی ندارد و هیچ سخنی نمیگوید. برای آزاده، قومی که در دعوی وارد نمیشود، بهترین نوعِ همسایه است.
پنج. در کارِ رزم
| در برابر | چه میشود |
|---|---|
| آدمیان | همپیمان و بستانکار. آدمی میسازد آنچه کوتوله میاندیشد |
| تالداران | مهرآمیز و دوسویه نافهمیدنی: قومی که جادو نمیتواند، در کنارِ قومی که از آن بازنمیایستد |
| دیوان | محاصره. هیچکدام نمیشکنند؛ به گرسنگی داوری میشود |
| هادوران | بدترین جفتِ این دفتر. کوتوله سوار را نمیگیرد و خود نمیدَود |
| کاراکاها | تنها قومی که کاراکایی را تا پایان میشنود و پس از آن میخوابد |
شش. آنچه هنوز نیست
- شمارهٔ ایشان در آزاده نوشته نشده است، و باید نوشته شود — حتی اگر اندک باشد.
- چرا تنها سفر میکنند؟ قومی از دفتر و صنف باید دلیلی داشته باشد که کسانش را یکییکی بیرون میفرستد. رسمِ شاگردی، فرمانِ تاریخنگار، یا کاری از سوی شهری بسته — هر سه معنایی دیگر دارد.
- آیا در کوههای خاوریِ ما هیچگاه نشستهاند؟ پاسخِ نانوشته.